*ನನ್ನೊಳಗೆ*

ಭಾಗ 5

ಅಮ್ಮ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ನೀವು ನಂಬುವುದಾದರೆ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ತುಂಬಾ ಚೆಂದ ಇದ್ದೆನಂತೆ. ಚೆಂದ ಅಂದರೆ ಚೆಂದ. ದಪ್ಪ ದಪ್ಪಗೆ ಗುಂಡ ಗುಂಡಗೆ. ಕೈ ತೊಳೆದು ಮುಟ್ಟಬೇಕು, ಹಾಗೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಎರಡು ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ನನಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಯಾರದೋ ಕೆಟ್ಟವರ ಕಣ್ಣು ತಾಗಿ ಜ್ವರ ಬಂತು. ನಾಲ್ಕಾರು ದಿನ ಬಿಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ಎಂತಹ ಮದ್ದು ಮಾಡಿದರೂ, ಕಂಡ ಕಂಡ ದೇವರಿಗೆ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಆಚೆ ಹಾಕಿದರೆ ಆಚೆ, ಈಚೆ ಹಾಕಿದರೆ ಈಚೆ ಎಂಬಂತಾಯಿತು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆದಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಾಣಿ, ಆಗಾಗ ಸ್ಮೃತಿ ತಪ್ಪಲೂ ತೊಡಗಿದಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಗಾಬರಿಯಾದರು. ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಅಂತ ಮಣಿಪಾಲಕ್ಕೆ ತಂದು ಡಾಕ್ಟರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರು. ಎಡಕಾಲು ಸಪೂರವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಪೋಲಿಯೋ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಏನಾದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರ ಒಳಗೆ ಉದಾಸೀನ ಮಾಡದೇ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿರಿ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯೂ ಬಂತು,

ಕೂಡಲೇ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಳೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾಯಿತು. ಅಂತೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಾಲಸೋಲ ಮಾಡಿ ಅಷ್ಟು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಪೋಲಿಯೋ ಉಲ್ಬಣವಾಗಿ ಕಾಲು ಪೂರ್ತಿ ಬಚ್ಚಾಗುವುದು ತಪ್ಪಿ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವಷ್ಟಾಯಿತು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಅಮ್ಮ “ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾದರೆ ತಿರುಪತಿ   ತಿಮ್ಮಪ್ಪನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಬರುವ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಹರಕೆ ಹೊತ್ತದ್ದೂ ಆಯಿತು. ಅಂತೂ ಕಾಲಿಗೆ ಕಾಲು ಆಗಿ, ಗುಣವಾಗಿ ಊರಿಗೆ ಬಂದ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಿರುಪತಿ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನೂ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಬಂದರು. ಈ ಅಂಗವಿಕಲತೆಯೇ ವಿಶೇಷ ಚೇತನವಾಗಿ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯಾದ ಕತೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ನಾನು ಸಣ್ಣವನಿರುವಾಗ ಎಷ್ಟೋ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮ ಆಟಿಕೆ ಸಾಮಾನುಗಳು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಂತದ್ದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಈಗಿನಂತೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಆಟಿಕೆಗಳು, ಗಿಲಿಗಿಲಿ, ಡಮರು, ಕಾರು, ತಗಡು ಚಕ್ರಗಳೂ, ರಬ್ಬರ್ ಆಟಿಕೆಗಳೂ ಆಗ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇರಲಿಲ್ಲವೋ ನಮಗೆ ಕೊಡಿಸುವವರು ಇರಲಿಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾನು ರಬ್ಬರ್ ಬಾಲ್ ನ್ನು ಕಂಡದ್ದೇ ಹಾಲಾಡಿ ಮರ್ಲ್ ಚಿಕ್ಕು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೆಂಡದಲ್ಲಿ, ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಆಗ ಹಬ್ಬದ ಖರ್ಚಿಗೆ ಅಂತ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ರೂಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಬಾಲ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನೆನಪು.

ಆಗ ನಮ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲೇ ಎಷ್ಟು ಆಟದ ಸಾಮಾನುಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು? ಒಣ ಅಡಿಕೆ ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನಮ್ಮನ್ನು ಮನೆಯ ಸುತ್ತ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಓರಗೆಯವರಿದ್ದರೆ, ಅದದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದರದರ ಎಳೆಯುವಾಗ ಆಗುವ ಕರಕರ ಸದ್ದಿಗೆ ರಗಳೆಯಾಗಿ ’ಎಂತ ಕರ್ಕರೆ ಮಕ್ಳೆ ನಿಮ್ದು? ಆಚೆ ಹೋಗಿ ಆಡಿ ಕಾಂಬ’ ಎಂದು ದೊಡ್ಡವರು ಜೋರು ಮಾಡಿ ಓಡಿಸಬೇಕು. ಬಾಳೆ ದಿಂಡಿನ ಹೊರಗಿನ ಪದರು ತೆಗೆದು ಒಳಗಿನ ದಂಟನ್ನು ಕಾರಿನ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಕಾಸಾನು ಕಾಯಿ ಬೀಜಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯ ತೆಂಗಿನ ಹಿಡಿಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಸುರಿದು, ಮುಂದೆ ಹಿಂದೆ ಚಕ್ರ ಮಾಡಿ ಓಡಿಸಿದರೆ ಅದು ನಿಲ್ಲುವುದು, ಆ ಬಾಳೆ ದಿಂಡು ಮಣ್ಣು ಹಿಡಿದು ಕಪ್ಪಾಗಿ ಸವೆದು ಹಾಳಾದ ಮೇಲೆಯೆ. ಇನ್ನು ತೆಂಗಿನ ಗರಿಯ ಓಲಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಮಧ್ಯ ಒಂದು ಹಿಡಿಕಡ್ಡಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಗಿರಿಗಿಟಿ ಮಾಡಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓಡಿದಾಗ, ಅದು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿದಾಗ ಆಗುವ ಸಂತೋಷ, ಓಡಿ ಆಗುವ ಆಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಸಾವಿರ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದಲ್ಲವೇ?. ಒಂದು ನಾಲ್ಕು ತೆಂಗಿನ ಗರಿ ಸಿಕ್ಕಿತೆಂದರೆ ಸಾಕು, ಆ ಓಲಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಕ, ವಾಚು ರೆಡಿ, ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಿಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಉದ್ದದ ಹಿಡಿ ಕಡ್ಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾರಿಸುವುದೆ. ಅಡಿಕೆ ಹಾಳೆಯ ಬೀಸಣಿಗೆ ಬಾಳೆಯ ಎಲೆಯ ಮಧ್ಯದ ದಂಟನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಆಟಿಕೆ, ಬಾಳೆಯ ದಂಟಿನ ಎರಡೂ ಬದಿ ಸೀಳಿ ಬಾಗಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಆಚೆ ಈಚೆ ಆಡಿಸಿದಾಗ ಪಟಪಟ ಹೊಡೆದು ಕೊಳ್ಳುವ ಆಟಿಕೆ ಒಂದಾ ಎರಡಾ?. ಏನು ಖುಷಿ!. ಪೇಪರನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಉಂಡೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಬಾಲ್, ತೆಂಗಿನ ಹೆಡೆಮಂಡೆಯೇ ನಮ್ಮ ಬ್ಯಾಟ್. ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಆಟ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸಂಜೆಯಾಯಿತೆಂದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ಆಟ. ಊಟಕ್ಕೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಮಣೆಯ ಹಿಂಬದಿ ಚಾಕ್ ಪೀಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋಣೆ ಬರೆದು ಪಗಡೆ ಆಟ, ಐದು ಉರುಟು ಕಲ್ಲು ಇದ್ದರೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಹಾರಿಸಿ ಮಗುಚಿ “ಗುಡ್ಣ ಆಟ”,  ಕವಡೆ ಇದ್ದರೆ ಅಂಗಾತ ಕವುಚಿ ಹಾಕಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಹೊಡೆಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ಆಟ. ಹೀಗೆ ಏನೇನೋ ಆಟಗಳು.

ಒಂದು ಹಣೆಯ ಮರದ ದೊಡ್ಡ ಎಲೆ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ಅದೇ ನಮಗೆ ಕೇದಗೆ ಮುಂದಲೆ. ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಕೋಲುಗಳೇ ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣಗಳು. ಅಮ್ಮನ ಹಳೆಯ ಸೀರೆ ಹಳೆಯ ಹರಿದುಹೋದ ಪಂಚೆಗಳೇ ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರ ಆಭರಣಗಳು. ಡ್ರೆಸ್ಸುಗಳು. ಆಗಲೇ ಕುಣಿತ ಶುರು. ತೈದತೈದತೈದ ಅಂತ. ಇಡೀ ಒಂದು ಎಕರೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಹೊರ ಅಂಗಳವೇ ನಮ್ಮ ರಂಗಸ್ಥಳ.

(ಮುಂದುವರಿಯುವುದು)

*ನನ್ನೊಳಗೆ*

ಭಾಗ 4

ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು 1962 ರ ಅಗಸ್ಟ್ ಹದಿಮೂರರಂದು. ಆಗ ಮಾರಣಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಳದ ಭಾಗವತರಾದ ಅಪ್ಪಯ್ಯನಿಗೆ ಭಾಗವತರು ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಗೌರವಗಳಿದ್ದರೂ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಓಡಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಯಲಾಟವಾದ್ದರಿಂದ ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ನಡೆದೇ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದ್ದು ಆವಾಗಾವಾಗಲೇ ಆಟ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದಿನವೂ ಆಟವೂ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಳವು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಾಗದೇ ಲುಕ್ಸಾನ್ ಆಗಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಮನೆಗೆ ಬಂದದ್ದೂ ಇದೆ. ಮನೆ ತುಂಬಾ ಮಕ್ಕಳು. ಮೂರು ಜನ ಖಾಯಂ ಕೆಲಸದಾಳುಗಳು. ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದಿಂದ  ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳದೇ ಕೇಳದೇ ಓಡಿ ಬಂದು ನಮ್ಮ ಮನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು “ತಾನಿನ್ನು ಈ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ” ಎನ್ನುವ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಭಟ್ರು. ಇವರು ನಾನು ಹುಟ್ಟುವ ಮೊದಲೇ ನನ್ನ ಅಣ್ಣನೇ ಆಗಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಇದ್ದವರು. ಯಾವ ಜನ್ಮದ ಋಣವೋ ಏನೊ. ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಕೊಪ್ಪಲತೋಟ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಆಸ್ತಿಗಳು ಇತ್ತು. ಅಮ್ಮ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ತಮ್ಮಂದಿರು ಎಲ್ಲಾ ಇದ್ದರು. ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆ ಮನೆಯವರಿಗೆ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಗಿ ಅವರ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಅಮ್ಮ ಬಂದು ಕರೆದರೂ ಇವರು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಜೊತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿತು ಅವರು ಹೋದ ಮೇಳಕ್ಕೇ ಹೋಗಿ, ವೇಷ ಮಾಡಿ ಮೇನೇಜರ್ ಆಗಿ ಮೇಳದ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು. ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡಿದರು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಬೇಸಾಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೂ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಮನೆಯವರಂತೆಯೇ ಆಗಿ ಇದ್ದರು.

ಹಿರಿಯ ಅಣ್ಣ ದಾಮೋದರ ಮನೆಯ ಗದ್ದೆಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡ. ಎರಡನೇ ಅಣ್ಣ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಹಾಲಾಡಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಕ್ಲಾಸ್ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದವನು, ಎಂಟನೇ ಕ್ಲಾಸಿಗೆ ಶಂಕರನಾರಾಯಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ದನಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರತೀದಿನ ಹಾಲಾಡಿ ಹೊಳೆ ದಾಟಲು ಒಂದು ಪಾವಾಣೆ ಕೊಡಲು ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ  ‘ಮಾಣಿ, ಓದಿದ್ದು ಸಾಕು. ಇನ್ನು ಗಂಟಿ ಮೇಯಿಸು’ ಅಂದದ್ದೇ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳದೇ ಕೇಳದೇ ಬಸ್ಸು ಹತ್ತಿ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೋದ. ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಿಸಿ ಊರಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿ ಹೋಟೇಲಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವನದ ದಾರಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜಿ ಅಂದರೆ ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಅಮ್ಮ, ನನ್ನ ಅಮ್ಮ, ಓದುತ್ತಿರುವ ರಮೇಶ, ಶ್ರೀಧರ, ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಾದ ಸುರೇಶ, ಗೌರೀಶ ಮತ್ತು ನಾನು. ಒಮ್ಮೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಳಿತರೆ ಇಡೀ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯೇ ತುಂಬುವಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು.

ಅಪ್ಪಯ್ಯ ನವಂಬರ್ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಾವಾಗಲು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಾಲಾಡಿಯ ಗೋಳಿಯವರ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರೆದು ಮನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಜೀನಸಿ ಸಾಮಾನು ತರುವುದು. ನಂತರ ದೀಪಾವಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಹಣ ಪಾವತಿಸಿ ಚುಕ್ತಾ ಮಾಡುವುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಿಕೆ ತೋಟವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಆರೈಕೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಹತ್ತಿರದ ಕೊಮೆಯ ವಿಟ್ಟು ಪೂಜಾರಿಗೋ ಅಥವ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಾಟಿಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಎತ್ತರದ ಆಜಾನುಬಾಹು ಆಳು. ಬಿಳಿ ಮಣ್ಣದ ತುಂಬು ಮೈಕಟ್ಟು. ಕಚ್ಚೆ ಪಂಚೆ ಹಾಕಿ, ಬಿಳಿ ಜುಬ್ಬ ತೊಟ್ಟು ಬಗಲಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುವಿನ ಕಪ್ಪು ಚೀಲ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೆಗಲ ಮೇಲೊಂದು ಬಿಳಿಶಾಲು ಧರಿಸಿ ರಾಜ ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನೋಡಿದವರು ಪುನಹ ತಿರುಗಿ ನೋಡುವಷ್ಟು ಚಂದ, ಸದಾ ನಗುಮುಖ. ಇರಲಿ.  ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹೋದ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಮನೆಗೆ ಬರುವುದು ತಿಂಗಳಿಗೋ, ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೋ. ಹತ್ತಿರದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾದರೂ ಆಟ ಇದ್ದರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬಂದು ಸಂಜೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟವಾದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ನಾವು ಎಂದಿನಂತೆ ಆಟ ಆಡಿ ಗಲಾಟೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಮನೆ ಆಗ ಪಿನ್ ಡ್ರಾಪ್ ಸೈಲೆನ್ಸ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಚೂರು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದರೂ ಅಮ್ಮನೋ ಅಣ್ಣಯ್ಯನೋ, “ಆಚೆ ಹೋಯ್ನಿಮಕ್ಳೆ, ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಮಲಗಿದ್ದು ಕಾಂತಿಲ್ಯಾ” ಅನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಎದ್ದು, ಮೂರು ಮೈಲಿಯಾಚೆ ಇರುವ ಭವಾನಿಯಮ್ಮನ ಮನೆಗೂ ಹೋಗಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತಾಡಿಸಿ ಬರಬೇಕು. ಸಂಜೆ ಪುನಹ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ರಾತ್ರಿ ಊಟ ಮೇಳದ ಬಿಡಾರದಲ್ಲಿಯೇ.

ಸುಮಾರು ಮೇ ತಿಂಗಳ ತನಕವೂ ಮೇಳ ಇದ್ದು ನಂತರ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಬೊಂಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಆಟ ಅಂತಲೋ, ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಅಂತಲೋ ತಿರುಗಾಟದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಮನೆಗೆ ಬರುವಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಂತ ಹಣ್ಣು ಹಂಪಲನ್ನೋ, ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನೋ ತಂದೇ ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಅಮ್ಮ, ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ  ಬಾಳೆಯ ಎಲೆಯ ತುಂಡುಗಳಲ್ಲಿ (ಬಾಳೆ ಸರ) ಹಾಕಿ, ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದು ಸುತ್ತಲೂ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಸಮನಾಗಿ ಹಂಚುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ನನಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಅಂತ ಗಲಾಟೆ ಇದ್ದದ್ದೇ ಬಿಡಿ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮದನ್ನು ಬೇಗ ಮುಗಿಸಿ, ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತವರ ಪಾಲನ್ನೂ ಕಬಳಿಸುವುದೂ, ಜಗಳಾಡುವುದೂ, ಕಡೆಗೆ ಅಮ್ಮ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡುವುದೂ ಇದ್ದಿತ್ತು.

 (ಮುಂದುವರಿಯುವುದು)

ನನ್ನೊಳಗೆ

ಭಾಗ 3

ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಮನೆ ತಟ್ಟುವಟ್ಟುವಿನ ಹತ್ತಿರದ ಕುದ್ರುಮನೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎಂದೆನಲ್ಲ. ಆಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅಜ್ಜಯ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದು, ಮೇಳ ಮುಗಿದು, ದೇವರ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪುರಸೊತ್ತು. ಆಗ ಆಸುಪಾಸು ಊರಿನ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತೀದಿನ ಸಾಯಂಕಾಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳವನ್ನು,  ಭಾಗವತಿಕೆಯನ್ನು, ಕುಣಿತವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವ ದೊಡ್ಡಪ್ಪಯ್ಯನ ಗುರುಗಳು ಅವರೇ.  ಆಗ ಮಾರ್ವಿಯ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರರೂ, ಅವರ ತಮ್ಮ ವಾದಿರಾಜ ಹೆಬ್ಬಾರರೂ, ಚೋರಾಡಿ ಬಚ್ಚು ಶೆಟ್ಟಿ, ಕಲ್ಲಟ್ಟೆ ಸದಿಯಣ್ಣ ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರತೀ ದಿನ ಸಂಜೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಯಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

 ನನ್ನ ಅತ್ತೆಯವರಾದ ಭವಾನಿಯನ್ನು, ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಹರೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಂತೆ,  ಬುದ್ದಿ ಬರುವ ಮೊದಲೇ ಅಂದರೆ ಎಳೆಯ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಹತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪರಿಚಿತರಾದ ಮಾರ್ವಿಯ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮಾವ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರರು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ದಶಾವತಾರಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದವರಾದರೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಬಹಳ ರಸಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಒಂದೆರಡು ಉಪಪತ್ನಿಯರೂ ಅವರಿಗಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಗೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಇದರಿಂದ ಅತ್ತೆಗೆ ಬೇಸರವಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಗಲಾಟೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದರಂತೆ. ಆದರೆ ಮಾವಯ್ಯ ಕ್ಯಾರೇ ಅನ್ನಲಿಲ್ಲ. ಕೆಟ್ಟ ಚಾಳಿ ಬಿಡಲೂ ಇಲ್ಲ.

ನಮ್ಮ ಅತ್ತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಪೂರವಾದ ಕುಳ್ಳಗಿನ ಆಳಾದರೂ, ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಉರುಟು ಮುಖವಿದ್ದು  ಗುಂಗುರು ಕೂದಲು ಇದ್ದು ತುಂಬಾ ಚೆಂದವಾದ ಯುವತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಗಲೇ ಹಾಡು ಹಸೆ ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾರ್ವಿಯ ಗಂಡನ ಮನೆಯಿಂದ, ಆಗಾಗ ಕುದುರುಮನೆಗೆ ಅಂದರೆ ತವರು ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಹೋಗುವುದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಕಲ್ಲಟ್ಟೆಯ ತಮ್ಮ ಬೇಸಾಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕಕ್ಕುಂಜೆಯ ಪಟೇಲರಾದ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಅಡಿಗರು ಒಮ್ಮೆ ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಕಂಡರು. ಅತ್ತೆಯೂ ಕಂಡರು. ನೋಟ ಮಾತಾಯಿತು. ನಮ್ಮ ಅತ್ತೆಗೂ ಅವರಿಗೂ ಸ್ನೇಹವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅತ್ತೆ ತವರಿಗೆ ಬರುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಹಿರಿಯರಿಗೂ ಅದು ಗೊತ್ತಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅ ಅಡಿಗರು ತುಂಬಾ ಶ್ರೀಮಂತರೂ, ಮೇಲಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಗಳೂ ಆದುದರಿಂದ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೇ ಕಲ್ಲಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಅತ್ತೆಯವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರಿಸಿದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಮ್ಮ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ವೈಮನಸ್ಸು ಮರೆತು, ಕಲ್ಲಟ್ಟೆಯ ಅವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬರಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು.

ಇನ್ನು ನನ್ನ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ವಾಸುದೇವ ಉಪ್ಪೂರರ ಮದುವೆಯ ಕತೆಯೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದದ್ದು. ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಗಳಾದ ಗುಡ್ಡಟ್ಟು ಹತ್ತಿರದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಡತನದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗಡೇ ಎಂಬವರು ಅವರ ಮಗಳು ಸುಭದ್ರೆಯನ್ನು ಹಣದ ಆಸೆಗಾಗಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಉಬ್ಬಸ ಕಾಯಿಲೆಯಿರುವ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತ ವರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ದಿನನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.  ಹೇಳಿಕೆ ಬಾರದೇ ಇದ್ದರೂ ಇದು ನಮ್ಮ ಅತ್ತೆ ಭವಾನಿಯಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಾದ ಸೀತಾರಾಮ ಹೆಬ್ಬಾರರು ಇವರಿಗೆ ಹೇಗೋ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ’ಹುಡುಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾಳೆ’ ಆವಳನ್ನು ಆ ಮುದುಕನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡುವುದಾ? ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿ ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು’ ಎಂದು ಕಂಕಣಬದ್ದರಾದರು. ಮದುವೆಯ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ, ಒಂದು ನಾಲ್ಕು ಜನರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗಡೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು, ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗದ ಹಾಗೆ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಾಯಿಕಟ್ಟಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು  ತಂದೇ ಬಿಟ್ಟರು. ರಾತ್ರಿ ಸೂಡಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡ ಹಾಡಿ ದಾಟಿ ಬರುವಾಗ ಕಾಲುಜಾರಿ ಬಿದ್ದು ಆ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದ್ದೂ ಆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಬೆಳಕು ಹರಿಯುವುದರ ಒಳಗೆ ಮನೆ ತಲುಪಿ ನನ್ನ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ವಾಸುದೇವನಿಂದ ಆ ಸುಭದ್ರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸುಪಾಸು ನಾಲ್ಕು ಜನರ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ತಾಳಿ ಕಟ್ಟಿಸಿಯೂ ಆಯಿತು.

ಮರುದಿನ ಗುಡ್ಡಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯವರ ಮನೆಯವರಿಗೆ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಿತು. ನಮಗೇ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರಲ್ಲ ಎಂದು ಅಬ್ರ ಹಾಕಿ ಕುಣಿದದ್ದೇ ಕುಣಿದದ್ದು. ಗಲಾಟೆಯೋ ಗಲಾಟೆ. ಗೊತ್ತುಮಾಡಿದ ವರನ ಕಡೆಯವರೂ ಹಣವುಳ್ಳ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳೆ ಆಗಿದ್ದರಲ್ಲ. ಪೋಲೀಸರಿಗೆ ಕಂಪ್ಲೆಂಟ್ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇಸು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸುದ್ದಿಯೂ ಬಂತು. ಕೊನೆಗೆ ಅತ್ತೆ ಭವಾನಿಯಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗಂಡ, ಕಕ್ಕುಂಜೆ ಅಡಿಗರ ಮೊರೆಹೋದರು. ’ಏನು ಮಾಡುವುದು ಆದದ್ದು ಆಗಿಹೋಯಿತು, ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿ. ಮರ್ಯಾದೆ ಉಳಿಸಿ’ ಎಂದರು. ಆ ವರೆಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಡೆದ ಇವರ ಕಾರುಬಾರ ಕಂಡು ಅಡಿಗರು ನಕ್ಕು, “ಇರಲಿ. ನಾನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ” ಎಂದರು. ಅಮೇಲೆ ಅವರು ಅದೇನು ಮಾಡಿದರೋ ಅಂತೂ ಅವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ತಣ್ಣಗಾಯಿತು. ಅಂತೂ ದ್ವಾಪರದ ಸುಭದ್ರಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಮನೆತನದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆದುಹೋಯಿತು.

ನಮ್ಮ ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಮದುವೆ ಮಾತ್ರಾ ಸರಳವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯಿತು.  ’ಮದುವೆಯಾದರೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗುವುದು’ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದ  ಗುರುತು ಪರಿಚಯ ಇದ್ದ ಕೆಳಮಾರ್ವಿಯ ಸುಬ್ರಾಯ ಹೆಬ್ಬಾರರ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ತಾಯಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ತಬ್ಬಲಿಯಾದ ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷದ ಮುಗ್ದೆ ವೆಂಕಮ್ಮನನ್ನು ಹಿರಿಯರ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ಮದುವೆಯಾದರು.

(ಮುಂದುವರಿಯುವುದು)